Czy pracodawca może zmusić pracownika do szkolenia poza godzinami pracy

Wielu pracowników słyszy od przełożonego, że szkolenie trzeba odbyć wieczorem albo w sobotę, bo inaczej nie da się dopasować terminu do grafiku zespołu. Pytanie, czy pracodawca ma do tego prawo, nie ma jednej odpowiedzi: wszystko zależy od charakteru zajęć oraz tego, czy chodzi o bieżące obowiązki, czy o rozwój na przyszłość. Z tej kwalifikacji wynika, czy spędzony czas trzeba rozliczyć jak nadgodziny, czy pracownik może po prostu odmówić udziału bez konsekwencji służbowych.

Szkolenie obowiązkowe czy dobrowolne: co decyduje?

Punktem wyjścia jest to, czy szkolenie jest konieczne do wykonywania aktualnych obowiązków, czy ma charakter rozwojowy. Jeśli pracodawca wymaga znajomości nowego systemu albo procedury, bez której pracownik nie może dalej pracować, taki kurs jest elementem zadań służbowych. Inaczej wygląda sytuacja, gdy firma proponuje kurs językowy albo szkolenie menedżerskie, które ma podnieść kwalifikacje na przyszłość. Ten drugi rodzaj co do zasady wymaga zgody pracownika, również na sam termin zajęć.

• Szkolenie obowiązkowe niezbędne do wykonywania obecnych zadań, termin wyznacza pracodawca
• Szkolenie dobrowolne podnosi kwalifikacje na przyszłość i wymaga zgody pracownika na udział

Kiedy czas szkolenia wlicza się do czasu pracy?

Czas pracy to czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie albo w innym wyznaczonym miejscu. Zajęcia, na które trzeba się zgłosić pod groźbą konsekwencji służbowych, spełniają ten warunek niezależnie od nazwy w harmonogramie. O kwalifikacji czasu decyduje obowiązkowy charakter uczestnictwa, nie etykieta „szkolenie” czy „warsztat” w grafiku firmy. Jeśli takie zajęcia wypadają po standardowych godzinach, pracodawca rozlicza je jak każdą inną pracę wykonywaną na jego polecenie.

Nadgodziny, gdy szkolenie wykracza poza grafik

Szkolenie obowiązkowe, które wykracza poza dobowy albo tygodniowy wymiar czasu pracy, jest nadgodzinami i podlega tym samym zasadom rozliczenia co każda inna praca zlecona ponad grafik. Nie każdego pracownika można do takich godzin zobowiązać: kobiety w ciąży i pracownicy młodociani są z nadgodzin wyłączeni, a osoby z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności potrzebują na nie zgody lekarza. Decyzję o terminie szkolenia warto skonfrontować z grafikiem i limitami, zanim dojdzie do sporu o wypłatę.

Szkolenia bhp: wyjątek bez wyjątków

Szkolenia bhp mają status szczególny. Przepisy nakazują przeprowadzać je w czasie pracy i na koszt pracodawcy, bez przesuwania na wieczór czy weekend nawet za zgodą pracownika. Dotyczy to szkolenia wstępnego przed podjęciem obowiązków oraz szkoleń okresowych powtarzanych w trakcie zatrudnienia. Pracodawca, który każe odbyć takie szkolenie po godzinach bez wliczenia go do czasu pracy, narusza przepisy, a zgoda pracownika na taki układ niczego nie zmienia, bo tych norm nie można wyłączyć umową.

Szkolenia bhp mają się odbywać w czasie pracy i na koszt pracodawcy bez żadnych wyjątków umownych.

Co może zrobić pracownik, gdy termin wypada po godzinach?

Gdy szkolenie jest obowiązkowe, pracownik może żądać rozliczenia spędzonych godzin, nie tylko podziękowania za zaangażowanie. Gdy ma charakter rozwojowy i nie jest niezbędne do obecnych zadań, udział poza godzinami pracy można odmówić bez obawy o konsekwencje służbowe, z wyjątkiem szkoleń bhp, których nie dotyczy żadna dobrowolność. Jasne określenie charakteru zajęć na początku chroni przed sporem, który trudniej rozstrzygnąć już po odbytym szkoleniu niż przed jego terminem.

1. Ustal charakter szkolenia czy jest niezbędne do obecnych obowiązków, czy ma charakter rozwojowy
2. Sprawdź godziny czy udział wykracza poza dobowy lub tygodniowy wymiar czasu pracy
3. Zażądaj rozliczenia dodatek za nadgodziny albo czas wolny, a przy szkoleniu dobrowolnym możliwość odmowy